تغذيه و كار
بدن انسان به طور طبيعي داراي يك نظم بيولوژيك است كه با خواب شبا نه تنظيم ميگردد بهم خوردن اين نظم طبيعي موجب بروز اختلالاتي در دستگاه گوارش و ديگر دستگاه هاي بدن ميگردد . هم چنين استفاده زياد از قهوه ( كافئين ) براي بيدار ماندن در شب ، خوردن غذاي چرب يا حجيم در بعد از ظهر يا شب ، با عجله غذا خوردن و كمي تحرك بدني ، همگي در تشديد اختلالات گوارشي نظير زخم هاي گوارشي ، يبوست ، اسهال ، سوزش سر دل ( BURN HEART ) و كاهش اشتها موثربوده به همين جهت ايجاد تغييراتي در برنامه غذايي روزانه و زمان صرف غذا ضروري مي باشد. در مراكزي كه چند نوبت ( شيفت ) كاري دارند ، نظير كارخانه ها ، بيمارستان ها ، فرود گاه ها و ادارات پليس ، نظم در برنامه ي غذايي روزانه ، توزيع متناسب انرژي در وعده هاي غذايي ، تنوع غذايي ، توجه به زمان مصرف مواد غذايي پركربوهيدرات و پرپروتئين و تنظيم زمان خواب در كاهش خستگي و بهبود عملكرد كاركنان و افزايش رضايت مندي آنان موثر مي باشد .
لزوم ايجاد تغيرات در برنامه غذايي كاركنان نوبت كار
تحقيقات پيشرفته در دو دهه ي اخير نشان داده است كه با مصرف غذاهاي پركربوهيدارت
( نشاسته اي و قندي ) توليد يكي از ناقل هاي عصبي در مغز به نام سروتونين افزايش يافته و علاوه بر بهبود خلق و خو زمان و عمق خواب نيز بهتر مي شود . بنابرين توصيه به مصرف اين گونه مواد غذايي
قبل از خواب در افزايش خواب و استراحت افراد نقش سودمندي دارد .
از سوي ديگر مصرف مواد غذايي پروتئيني ، با افزايش توليد ناقل هاي شيميايي به نام كاتكول آمين ها در مغز ( نظير نوراپي نفرين ) ، سبب افزايش هوشياري و رفع خواب آلودگي در فرد ميگردد . با اين توضيح ساده ميتوان يك برنامه ي غذايي مناسب را براي بيداري يا خواب افراد نوبت كار ( شيفت ) تنظيم كرد . در اينجا لازم به ياد آوري است كه غذاهاي نشاسته اي و پر كربوهيدرات، در عين حال مي توانند پرحجم نيز با شند ، از اين رو بايد حجم غذاي مصرفي و امكان بروز خستگي پس از آن را در نظر داشت.
خوردن بيسكويت يا كيك يا يك ليوان شير در بهبود خواب موثر است . غذاهاي حاوي هورمون ملاتونين نظير ذرت ، گوجه فرنگي ، برنج ، جو و موز به خواب منظم كمك مي نمايند .
از سوي ديگر غذاهاي پروتئيني نظير پنير كم چرب ، گوشت ها و تخم مرغ آب پز نيز باعث ارتقاء سطح هوشياري مي شوند .
در برخي از منابع نيز به تأثير سود مند ويتامين هاي گروه B و C در كاهش فشار هاي كاري و استرس اشاره شده است . پيشگيري ازكاهش قند خون در زمان كار ، به حفظ هوشياري كمك مي كند از اين رو افزايش تعداد و كاهش حجم وعده هاي غذايي به حفظ قند خون كمك خواهد كرد همچنين در بسياري از پژوهش ها ذكر شده كه مصرف صبحانه براي حفظ هوشياري در روز و بهبود عملكرد مغزي و ذهني نقش چشم گيري دارد .
توصيه ميشود ازمصرف چاي يا قهوه ي غليظ بايد خوداري كرد. زيراالگوي خواب را دچار وقفه مي كنند. در غير اينصورت زمان مصرف چاي يا قهوه ي غليظ حداقل تا 4 ساعت پيش از خواب در نظر گرفته شود .
برنامه غذايي كارگران چگونه با يد باشد ؟
در كارخانجات ، شركت هاي بزرگ و غيره ، كه يك جمعيت بخشي از زندگي خود را بصورت شبانه روزي در آن مكان ها مي گذرانند لازم است رژيم غذايي خاصي منظور شود تا بتوانند نياز غذايي افراد را در دراز مدت فراهم سازد .
در تغذيه ي گروهي كارگران ، از غذا بيشتر به عنوان مشوق كار استفاده مي شود ، بنابراين هدف اصلي را اقتصاد تشكيل مي دهد .
مواردي كه بايد در تهيه و تنظيم رژيم غذايي كارگران لحاظ شود :
1- بهداشت غذايي :
بايد توجه داشت كه آلودگي مختلف به دليل تغذيه ي جمعيت زياد ، اثرات وخيم و جبران ناپذيري را به بار نياورد .
2 – كيفيت غذا :
غذابايد متناسب يا متعادل باشد . انرژي مورد نياز بايد به اينصورت باشد كه حدود 65-55 درصد انرژي از كربوهيدرات ها 15-10 درصد از پروتئين ها و 35-25 درصد از چربي ها تامين شود . در ضمن غذا بايد حاوي مواد مغذي باشد كه اغلب در اين شرايط ايجاد كمبود مي كنند ( ويتامين ها و املاح ) ، اين نوع غذا مناسب است و شادابي مصرف كنندگان آن را در پي خواهد داشت . همچنين موجب افزايش بهره ي كاري كارگران و احساس خستگي كمتر ميگردد و مانع از بروز بيماري هاي مختلف مي شود .
3- تنظيم ميزان انرژي:
ميزان انرژي روزانه بايد طوري تنظيم شود كه متناسب با نياز مصرف كننده باشد. تا كمتر به چاقي يا لاغري دچار شود .
4- وعده هاي غذايي :
صبحانه ، نهار ، شام و فواصل صبح و عصر يا حتي آخر شب نيز بايد رعايت شود تا مواد غذايي مصرف شده بصورت چربي ذخيره نگردد و از جهتي ديگر از ذخاير بدن كاسته نشود . و در مراكزي كه سه وعده غذا مصرف ميشود بايد تقسيم انرژي و مواد مغذي بصورت درست در اين سه نوبت صورت پذيرد . در مراكزي كه فقط يك وعده غذايي اصلي ( مثل نهار ) داده مي شود بايد كوشيد بيشترين انرژي و مواد مغذي در اين وعده ي غذا كنجانده شود تا در صورت نخوردن صبحانه و كم خوردن شام مصرف كننده
دچار كمبود نشود ( البته توصيه تاحدامكان پنج وعده غذايي درنظرگرفته شود)
5- تهيه ي غذا:
فراهم كردن غذا بايد بصورت مطبوع و پاكيزه انجام شود ، مهارت آشپز و نظافت وي و ديگر همكاران او بسيار حائز اهميت است .
عوامل موثر بر روي انرژي مورد نياز
-
شدت و طول مدت كار ، سلامت فرد
-
وضعيت تغذيه افراد ( هم قبل از كار و هم در حين انجام كار )
-
وجود استرس و همچنين شرايط محيطي ماننده ارتفاع ، حرارت ، رطوبت ، فشار و تفاوت ها بين افراد مختلف از نظر توده عضلاني در استفاده از انرژي مورد نيار در طول كار موثر است.
اهميت زمان صرف غذا
در بررسي هايي كه در يكي از كارخانجات گاز در كشور سوئد در خصوص اشتباهات شغلي كارگران و ارتباط آنها با ساعات مختلف روز در جريان كار انجام شده،نشان ميدهند اكثر اشتباهات در مدت 19 سال مامورين قرائت آمپر هاي ماشين ها و اتاق هاي كنترل و غيره مرتكب مي شده اند پس از استراحت ظهر يعني در زمان هضم غذا بوده است و بررسي مسئله صدق اين مدعي را از نظر فيزيولوژيكي عمل هضم موجب تضعيف ظرفيت فعاليت كلي ارگانيسم ميشود را تائيد ميكند و بايد همان طور كه اثرات سوء استفاده از غذاهاي سنگين را در هنگام كار مد نظر داريم نبايد فراموش كنيم كه معده خالي نيز قدرت فعاليت را تضعيف مي نمايدو كارگررا در پايان
ساعات كار روزانه مستعدحادثه ميسازد. ملاحظه شده است كه در يك روزكامل بعد ازهرغذا دوعامل قند و معدل تنفسي در انسان اضافه مي گردد . و سه تا چهار ساعت بعد از صبحانه مقدار قند خون به حداقل ميرسد و احساس خستگي و كمبود فعاليت بوجود مي آيد و اگر فرد هر دو ساعت صبحانه مختصري را ميل كند اين دو عامل به حداقل خود نمي رسد و در تمام مدت كار ارزش خود را حفظ مي نمايد .
همچنين محققين كمي بعد تجربه مشابهي را در يك كارخانه كفش انجام داده اند كه چنين نتيجه ميشود توليد در اولين ساعات كار چنانچه كارگر بدون صرف صبحانه به كار مشغول شده باشد كمتر از زماني است كه كارگر با صرف صبحانه به كار مشغول مي شود .
اين نتايج در سال هاي اخير به وسيله تجارب مشابه توسط دانشمندان تائيد شده است و ميتوان گفت كه صرف غذاي مختصري در 5 مرحله براي سلامت كارگران مفيد تر است و هرچقدر زمان كار بيشتر باشد ارزش بيشتري خواهد داشت و به عبارت ديگر هرچقدر زمان استراحت در ظهر كوتاه تر باشد اهميت اين موضوع بيشتراست.
لازم به ذكراست كه بايد در انتخاب ميان غذاها ازنظر تركيبات و مقدار مايعات آنها دقت لازم به عمل آيد. زيرا به موجب عادات شخصي مايعات مصرف شده مربوط به ميان غذاها در افرادباتوجه به نوع متفاوت است و بايد به طوري انتخاب شود كه مقدار انرژي مربوط به شدت كارهاي جسماني انجام مي دهند مايعات با انرژي ( آب سيب – شير ) و مقداري نان با پنير و ميوه و شكلات داده شود و توصيه ميگردد از غذاها و مايعات گرم به عنوان ميان غذا استفاده شود زيرا مايعات و غذاي سرد در نزد افراد احساس اختلالات هاضمه بوجود خواهد آمد و حتي در فصول گرم در نزد كارگراني كه در حرارت زياد فعاليت ميكنند مايعات نيمه گرم و گرم از مايعات سرد مفيد تر است زيرا اينگونه مايعات معده را كمتر پر ميكنند و زود به خون وارد ميشوند و نتيجه سريعتري خواهد داشت
ارايه چنين خدماتي مستلزم برنامه ريزي دقيق و مهيا بودن وسايل مورد نياز مي باشد در بعضي از كارخانجات و شركت ها ميتوان از كيوسك ها يا ارابه هاي متحرك براي توزيع مايعات و ميان غذا ها در قسمت هاي مختلف استفاده نمود و اجراي اين موضوع در افرادي كه بصورت گروهي كار مي كنند آسان تر مي باشد.
منبع: وب سايت وزارت كار گردآورنده: مصطفي ساتياروند
|
+| نوشته شده توسط
امور اداري و منابع انساني دعبل خزاعي در شنبه سی و یکم فروردین 1387
|